ทฤษฎีเส้นพลังงาน 10 เส้น คล้ายกับ Meridian ในแพทย์จีน เมื่อเส้นพลังงานไหลเวียนดี ร่างกายจะแข็งแรง การนวดช่วยเปิดเส้นที่อุดตัน

• เส้นอิทา — ซ้ายร่างกาย
• เส้นปิงคลา — ขวาร่างกาย
• เส้นสุมนา — กลางลำตัว
• เส้นกาลทารี — แขนขา

รูปแบบการนวดแบบดั้งเดิม เน้นการกด ดัน และยืดกล้ามเนื้อตามจุดสำคัญ ผู้รับนวดนอนบนเบาะ นวดทั้งตัวใช้เวลา 1.5 – 2 ชั่วโมง เหมาะกับการรักษาอาการปวดเมื่อย

ใช้ลูกประคบที่บรรจุสมุนไพรกว่า 10 ชนิด เช่น ไพล ขมิ้น ตะไคร้ ใบมะกรูด นึ่งร้อนแล้วประคบลงกล้ามเนื้อ ช่วยลดปวด บวม และผ่อนคลาย

• ไพล — แก้อักเสบ
• ขมิ้นชัน — ต้านเชื้อ
• ตะไคร้ — ขับลม

• ลดปวดกล้ามเนื้อและข้อต่อ
• เพิ่มการไหลเวียนโลหิต
• ลดความเครียดและวิตกกังวล
• รักษาอาการออฟฟิศซินโดรม
• ช่วยผู้ป่วยพักฟื้นหลังบาดเจ็บ
• ลดความดันโลหิตระยะสั้น

• ผู้ป่วยมะเร็ง (ห้ามนวดบริเวณก้อนเนื้อ)
• ผู้ป่วยกระดูกหัก หรือข้อเทียม
• ผู้ป่วยโรคหัวใจขั้นรุนแรง
• หญิงตั้งครรภ์ (ควรปรึกษาแพทย์)
• บริเวณที่มีแผลเปิด ผิวหนังอักเสบ

นักนวดไทยที่ถูกกฎหมายต้องผ่านการอบรม อย่างน้อย 150 ชั่วโมง และขึ้นทะเบียนกับกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข มีใบอนุญาตประกอบโรคศิลปะ

อาหารไทยที่อุดมด้วยสมุนไพร ผัก และโปรตีน ส่วนผสมหลัก: บวบ ฟักทอง ใบแมงลัก พริกไทย กะปิ กุ้ง มีสรรพคุณบำรุงน้ำนม ลดไข้ และต้านอนุมูลอิสระ

ตะไคร้ ใบมะกรูด กาลังปลาไหล พริก ขิง ล้วนมีฤทธิ์ต้านเชื้อโรค ลดไข้ กระตุ้นภูมิคุ้มกัน และเพิ่มการไหลเวียนโลหิต เหมาะกินเมื่อเป็นหวัด

น้ำมะนาว กระเทียม พริก ต้นหอม ผักชี ล้วนมีสารต้านอักเสบและต้านอนุมูลอิสระสูง ช่วยฟื้นฟูร่างกายและลดความเสี่ยงโรค NCDs

• ชาใบเตย — ลดน้ำตาลในเลือด
• ชากระเจี๊ยบ — ลดความดัน
• ชาขิง — แก้คลื่นไส้ ท้องอืด
• ชาบัวบก — บำรุงสมอง
• ชาตะไคร้ — ขับลม ลดไข้

เครื่องแกงไทยแท้ประกอบด้วยสมุนไพรกว่า 10 ชนิด แต่ละชนิดมีสรรพคุณทางยา เช่น ข่า (ต้านเชื้อรา), ตะไคร้ (ขับลม), กระชาย (บำรุงกำลัง), พริก (กระตุ้นไหลเวียน)

• ของหมักดอง (เกลือสูง → ความดัน)
• อาหารทอดซ้ำน้ำมัน (ไขมันทรานส์)
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ตับ ไต)
• น้ำตาลทราย / น้ำอัดลม
• เนื้อสัตว์แปรรูป (ไส้กรอก แฮม)

ยาสูตรดั้งเดิม ประกอบด้วยสมุนไพร 21 ชนิด ใช้ลดไข้ แก้ร้อนใน บรรเทาอาการหวัด โดยเฉพาะเหมาะสำหรับเด็กและผู้สูงอายุ

ลดไข้แก้ร้อนใน

รักษาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ อาหารไม่ย่อย แน่นท้อง มีส่วนผสมของขิง กานพลู ดีปลี และสมุนไพรอื่น ช่วยกระตุ้นการหลั่งน้ำย่อย

ท้องอืดอาหารไม่ย่อย

บำรุงหลังคลอด ขับน้ำคาวปลา อุ่นมดลูก ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็ว มักใช้ในสตรีหลังคลอดบุตร เป็นยาสูตรพิเศษเฉพาะ

หลังคลอดบำรุงมดลูก

บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน ใจสั่น แก้ลมในกองธาตุ เหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่มีอาการวิงเวียน หรือเป็นลมบ่อย

บำรุงหัวใจแก้วิงเวียน

หลักการจัดกลุ่มยาแผนไทย จัดสมุนไพรที่มีสรรพคุณคล้ายกันเป็นหมวด เช่น พิกัดเบญจโลกวิเชียร (รากไม้ 5 ชนิดบำรุงธาตุ), พิกัดตรีผลา (มะขามป้อม สมอพิเภก สมอไทย)

• ยาลูกกลอน — สมุนไพรบดผสมน้ำผึ้ง
• ยาต้ม — ต้มดื่มสดหรือเคี่ยว
• ยาผง — บดละเอียด ผสมน้ำ
• ยาดอง — ดองในน้ำหรือเหล้า
• ยาพอก — ทาภายนอก

ส่วนที่แข็ง เป็นของแข็งในร่างกาย ได้แก่ ผม ขน เล็บ ฟัน กระดูก กล้ามเนื้อ เอ็น อวัยวะภายใน เมื่อธาตุดินพิการ: ผมร่วง กล้ามเนื้ออ่อนแรง กระดูกพรุน

ของเหลวทั้งหมดในร่างกาย เลือด น้ำเหลือง น้ำดี เสมหะ น้ำไขข้อ น้ำลาย เมื่อธาตุน้ำพิการ: บวม น้ำในช่องท้อง หรือขาดน้ำ ผิวแห้ง

ความร้อนในร่างกาย ได้แก่ ไฟย่อยอาหาร ไฟทำให้ร่างกายอบอุ่น ไฟทำให้แก่ชรา เมื่อธาตุไฟพิการ: ไข้สูง หรือตัวเย็น อาหารไม่ย่อย

การเคลื่อนไหวและลมในร่างกาย ลมหายใจ ลมในกระเพาะ ลมที่ทำให้เลือดไหลเวียน เมื่อธาตุลมพิการ: แน่น อึดอัด ปวดหัว ลมในท้อง

• ฤดูฝน (พ.ค.–ต.ค.) — ธาตุลมพิการ
• ฤดูหนาว (พ.ย.–ก.พ.) — ธาตุดินพิการ
• ฤดูร้อน (มี.ค.–พ.ค.) — ธาตุไฟพิการ

หมอแผนไทยจะปรับยาตามฤดูกาลด้วย

• วัยเด็ก — ธาตุน้ำเด่น (เจริญเติบโต)
• วัยกลางคน — ธาตุไฟเด่น (กำลังวังชา)
• วัยสูงอายุ — ธาตุลมเด่น (ปวดเมื่อย)

ประเพณีให้แม่หลังคลอดนอนผิงไฟ ช่วยให้มดลูกหดตัว ขับน้ำคาวปลา กระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ลดอาการปวดเมื่อย และช่วยให้น้ำนมไหลดี ปัจจุบันอาจใช้ประคบร้อนแทน

อบไอน้ำสมุนไพร ช่วยขยายรูขุมขน ขับสารพิษ บรรเทาหวัด ปวดข้อ และผ่อนคลาย สมุนไพรที่ใช้: ไพล ขมิ้น ตะไคร้ ใบมะกรูด ใบส้มป่อย

ท่ากายบริหารแบบดั้งเดิมของไทย คล้าย Yoga ของอินเดีย มี 80 ท่า ช่วยยืดกล้ามเนื้อ เปิดเส้น บรรเทาอาการปวดต่าง ๆ และเสริมสุขภาพองค์รวม

รักษาโรคผิวหนัง อาการปวด และโรคนรีเวช ด้วยการเผาสมุนไพรแล้วรมไอ ภูมิปัญญาที่ใช้สืบต่อกันมาในชนบท ยังมีการใช้ในคลินิกแพทย์แผนไทยสมัยใหม่

น้ำผึ้งแท้มีสารต้านเชื้อโรค ช่วยสมานแผล ลดการอักเสบ ใช้เป็นตัวพาในยาสมุนไพรหลายชนิด และเป็นส่วนผสมของยาลูกกลอน ยาผง ในตำรับแผนไทย

ตำราสำคัญที่ควรรู้ได้แก่ ตำราโอสถพระนารายณ์ (สมัยอยุธยา), คัมภีร์แพทยศาสตร์สงเคราะห์, และ ตำราแพทย์ศาสตร์ฉบับหลวง ซึ่งจัดทำในรัชกาลที่ 5